Nếu như cách đây khoảng một thập kỷ, khi nhắc đến Nghệ An, nhiều nhà đầu tư quốc tế vẫn còn băn khoăn về hạ tầng công nghiệp, khả năng kết nối logistics cũng như chất lượng nguồn nhân lực thì đến nay, bức tranh ấy đã thay đổi một cách mạnh mẽ. Từ một địa phương chưa thực sự nổi bật trên bản đồ thu hút đầu tư nước ngoài, Nghệ An đã vươn lên trở thành một trong những "điểm sáng" của cả nước, liên tục nằm trong nhóm các tỉnh, thành phố dẫn đầu về thu hút FDI. Năm 2025, tỉnh tiếp tục thu hút trên 1 tỷ USD vốn FDI, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài. Sang năm 2026, đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì với những con số đầy ấn tượng khi chỉ trong những tháng đầu năm, Nghệ An đã nổi lên trong nhóm dẫn đầu cả nước về thu hút vốn FDI.  

Đằng sau những con số tăng trưởng ấy không đơn thuần là sự gia tăng về quy mô vốn đầu tư, mà là sự chuyển dịch căn bản trong chất lượng dòng vốn. Thay vì các dự án sử dụng nhiều lao động giản đơn như trước đây, Nghệ An đang trở thành điểm đến của những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới trong lĩnh vực điện tử, linh kiện thông minh, cơ khí chính xác, thiết bị quang học và công nghiệp hỗ trợ. Điều này đồng nghĩa với việc địa phương không chỉ thu hút được nguồn lực tài chính mà còn tiếp nhận công nghệ hiện đại, phương thức quản trị tiên tiến và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu.

Từ lợi thế địa kinh tế đến sức hút của môi trường đầu tư

Sự bứt phá trong thu hút FDI của Nghệ An trước hết bắt nguồn từ việc phát huy hiệu quả lợi thế địa kinh tế. Là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước trước sát nhập (01/7/2025), nằm ở trung tâm vùng Bắc Trung Bộ, Nghệ An giữ vai trò là cửa ngõ kết nối giữa vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với khu vực miền Trung, đồng thời là điểm giao thương quan trọng với nước bạn Lào và vùng Đông Bắc Thái Lan thông qua hành lang kinh tế Đông-Tây. 

Trong những năm gần đây, cùng với việc hoàn thành và đưa vào khai thác nhiều dự án hạ tầng giao thông trọng điểm như tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đường ven biển, các tuyến kết nối đến Khu kinh tế Đông Nam, Dự án đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy, hệ thống giao thông của Nghệ An đã được cải thiện rõ rệt. Cảng Cửa Lò tiếp tục được nâng cấp, Cảng hàng không quốc tế Vinh đang được đầu tư mở rộng, trong khi Cảng nước sâu Đông Hồi được quy hoạch sẽ tạo thêm động lực quan trọng cho phát triển logistics và xuất nhập khẩu. Đây là những điều kiện thuận lợi giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh.

UBND tổ chức họp nghe và cho ý kiến về dự thảo Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026-2030.

Song song với hạ tầng giao thông, Nghệ An cũng sở hữu quỹ đất công nghiệp lớn hàng đầu khu vực Bắc Trung Bộ. Đây là lợi thế mà không nhiều địa phương còn có được trong bối cảnh quỹ đất công nghiệp tại nhiều trung tâm phát triển như Bắc Ninh, Hải Dương hay Hưng Yên đang dần thu hẹp. Việc chủ động quy hoạch quỹ đất sạch, đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ và chuẩn bị sẵn mặt bằng cho các dự án lớn đã giúp Nghệ An nắm bắt kịp thời làn sóng dịch chuyển đầu tư quốc tế.

Một trong những nhân tố tạo nên sự khác biệt của Nghệ An là Khu kinh tế Đông Nam, hạt nhân tăng trưởng công nghiệp của tỉnh. Sau nhiều lần điều chỉnh quy hoạch theo hướng mở rộng không gian phát triển, Khu kinh tế Đông Nam không chỉ là nơi tập trung các khu công nghiệp hiện đại mà còn được định hướng trở thành trung tâm logistics, dịch vụ, đô thị và cảng biển quy mô lớn của khu vực Bắc Trung Bộ. Chính sự phát triển đồng bộ giữa công nghiệp, hạ tầng và dịch vụ đã tạo nên sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt là các tập đoàn sản xuất quy mô lớn.

Trong Khu kinh tế Đông Nam, hàng loạt khu công nghiệp hiện đại đã và đang phát huy hiệu quả như VSIP Nghệ An I, VSIP Nghệ An II, VSIP Nghệ An III, WHA Industrial Zone Nghệ An, Nam Cấm, Hoàng Mai I, Thọ Lộc… Mỗi khu công nghiệp đều được đầu tư theo tiêu chuẩn quốc tế, với hệ thống giao thông nội bộ, cấp điện, cấp nước, xử lý nước thải, viễn thông và các dịch vụ hỗ trợ hoàn chỉnh, đáp ứng yêu cầu khắt khe của các tập đoàn đa quốc gia.

Đặc biệt, sự hiện diện của VSIP và WHA không chỉ mang ý nghĩa đầu tư hạ tầng đơn thuần mà còn tạo ra "hiệu ứng dẫn dắt". Với uy tín quốc tế, hai nhà đầu tư phát triển hạ tầng này đã góp phần quảng bá hình ảnh Nghệ An tới cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu, đồng thời thu hút hàng loạt doanh nghiệp vệ tinh trong lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác, sản xuất linh kiện và công nghiệp hỗ trợ. Thực tế cho thấy, nhiều tập đoàn quốc tế lựa chọn Nghệ An không chỉ vì chi phí cạnh tranh mà còn bởi niềm tin vào chất lượng hạ tầng, dịch vụ và khả năng kết nối chuỗi cung ứng mà các khu công nghiệp này mang lại.

Không dừng lại ở việc đầu tư hạ tầng, Nghệ An còn tạo dựng lợi thế cạnh tranh bằng quyết tâm cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư. Những năm qua, tỉnh kiên trì thực hiện phương châm "đồng hành cùng doanh nghiệp", xem thành công của nhà đầu tư là thành công của địa phương. Nhiều thủ tục hành chính được cắt giảm thời gian xử lý; cơ chế "một cửa, một đầu mối" được triển khai hiệu quả; các tổ công tác đặc biệt được thành lập để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến quá trình triển khai dự án. Chính sự chủ động, cầu thị và quyết liệt ấy đã tạo dựng niềm tin mạnh mẽ trong cộng đồng doanh nghiệp, trở thành một trong những "điểm cộng" quan trọng trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài.

"Đại bàng" làm tổ và sự hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại

Nếu hạ tầng công nghiệp được ví như "tổ", thì những tập đoàn đa quốc gia chính là những "đại bàng" tạo nên sức bật cho nền kinh tế. Thực tiễn tại Nghệ An cho thấy, sức hấp dẫn của địa phương không còn chỉ được đo bằng số lượng dự án hay quy mô vốn đăng ký, mà được thể hiện qua việc ngày càng nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới lựa chọn Nghệ An làm cứ điểm sản xuất mới trong chiến lược mở rộng chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đây là bước chuyển rất quan trọng. Trong giai đoạn trước, phần lớn dự án FDI tại Nghệ An tập trung vào các ngành thâm dụng lao động như may mặc, giày da, chế biến gỗ và nông sản. Đến nay, bức tranh đã thay đổi rõ nét khi dòng vốn đầu tư đang dịch chuyển mạnh sang các lĩnh vực điện tử, công nghệ cao, cơ khí chính xác, thiết bị thông minh và công nghiệp hỗ trợ. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng tăng trưởng mà còn tạo nền tảng để Nghệ An tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu.

Một trong những doanh nghiệp tiêu biểu tạo nên dấu ấn của làn sóng đầu tư mới là Luxshare ICT. Sau khi lựa chọn Khu công nghiệp VSIP Nghệ An để triển khai dự án, doanh nghiệp liên tục mở rộng quy mô sản xuất với nhiều nhà máy hiện đại chuyên sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị thông minh và phụ kiện công nghệ phục vụ các thương hiệu điện tử hàng đầu thế giới. Sự phát triển nhanh chóng của Luxshare ICT không chỉ mang lại hàng chục nghìn việc làm mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, kéo theo nhiều doanh nghiệp vệ tinh trong chuỗi cung ứng đến khảo sát và đầu tư tại Nghệ An như Foxconn, Goertek, Everwin Precision, Juteng, Sunny Optical, Radiant, Innovation Precision... đã hiện diện hoặc mở rộng đầu tư tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Điểm chung của các doanh nghiệp này là đều hoạt động trong lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao, sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị quang học, cơ khí chính xác, khuôn mẫu, linh kiện kim loại và các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ. Đây đều là những ngành có giá trị gia tăng lớn, đòi hỏi trình độ quản trị hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Sự hội tụ của các doanh nghiệp công nghệ đã tạo nên một "cụm liên kết ngành" mới tại Nghệ An. Thay vì các nhà máy hoạt động đơn lẻ, các doanh nghiệp bắt đầu hình thành mạng lưới cung ứng ngay trong nội tỉnh và khu vực lân cận. Một doanh nghiệp sản xuất linh kiện có thể cung cấp sản phẩm cho nhiều nhà máy lắp ráp; doanh nghiệp cơ khí đảm nhận gia công khuôn mẫu; doanh nghiệp bao bì, nhựa kỹ thuật, logistics và dịch vụ kỹ thuật trở thành mắt xích trong chuỗi sản xuất. Đây chính là nền tảng quan trọng để phát triển công nghiệp hỗ trợ - lĩnh vực mà Nghệ An đang ưu tiên trong giai đoạn tới.

Đáng chú ý, vai trò của các nhà đầu tư phát triển hạ tầng như VSIP và WHA không chỉ dừng lại ở việc xây dựng khu công nghiệp. Hai nhà đầu tư này còn đóng vai trò là "đại sứ xúc tiến đầu tư", tận dụng mạng lưới đối tác toàn cầu để kết nối các tập đoàn quốc tế với Nghệ An. Uy tín của các khu công nghiệp được quy hoạch theo tiêu chuẩn quốc tế giúp nhà đầu tư yên tâm hơn khi quyết định lựa chọn địa phương làm điểm đến lâu dài. Chính vì vậy, tỷ lệ lấp đầy tại nhiều khu công nghiệp luôn duy trì ở mức cao, đồng thời tạo động lực để tỉnh tiếp tục mở rộng các khu công nghiệp mới.

Không chỉ các khu công nghiệp, hệ thống cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh cũng đang phát huy vai trò ngày càng rõ nét trong quá trình thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Với mạng lưới các cụm công nghiệp đã được quy hoạch và từng bước đầu tư đồng bộ, Nghệ An đang tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, tham gia chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp FDI. Đây là hướng đi mang ý nghĩa chiến lược bởi sự phát triển bền vững của khu vực FDI không chỉ phụ thuộc vào các "đại bàng" mà còn phụ thuộc vào khả năng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa đủ năng lực cung ứng sản phẩm, linh kiện và dịch vụ.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của doanh nghiệp FDI. Mặc dù tỷ lệ nội địa hóa còn khiêm tốn, song xu hướng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước đang được hình thành rõ nét hơn. Đây là tín hiệu tích cực, mở ra cơ hội để công nghiệp Nghệ An phát triển theo chiều sâu thay vì chỉ tăng trưởng về quy mô.

Kết quả thu hút đầu tư trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 là minh chứng rõ nét cho sức hút ngày càng lớn của môi trường đầu tư Nghệ An. Năm 2025, tỉnh tiếp tục thu hút trên 1 tỷ USD vốn FDI với hàng chục dự án cấp mới và điều chỉnh tăng vốn, duy trì vị trí trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài. Bước sang năm 2026, tốc độ thu hút vốn tiếp tục tăng mạnh; chỉ trong 4 tháng đầu năm, Nghệ An đã thu hút hơn 2,2 tỷ USD, đứng thứ hai cả nước, và đến hết 6 tháng đầu năm, tổng vốn FDI đạt khoảng 2,32 tỷ USD, đưa tỉnh vào nhóm ba địa phương dẫn đầu cả nước.  Điều đáng chú ý là cơ cấu dự án ngày càng tích cực. Thay vì chạy theo số lượng, Nghệ An ưu tiên lựa chọn các dự án có công nghệ hiện đại, sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường và có khả năng tạo sức lan tỏa đối với doanh nghiệp trong nước. Đây là định hướng phù hợp với chiến lược phát triển công nghiệp theo hướng xanh, thông minh và bền vững.

Nguyễn Công Nhâm – TP Hỗ trợ và Tư vấn