Năm 2013 làng nghề mật mía làng Găng, xã Nghĩa Hưng được công nhận là nghề cấp tỉnh. Trải qua thời gian, dù nhiều nghề truyền thống bị lấn át bởi công nghiệp hóa, người dân Nghĩa Hưng vẫn giữ nghề bằng tình yêu quê hương và sự kiên trì hiếm có. Tại làng Găng, hiện có khoảng 7 xưởng sản xuất thường xuyên, tạo việc làm ổn định cho cả trăm lao động. Nhờ sự cần cù và sáng tạo, người dân vừa giữ được vị ngọt truyền thống, vừa cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường.

Mật mía làng Găng sánh vàng sau khi nấu

Thế nhưng năm nay, cùng với câu chuyện giữ nghề là nỗi lo chung chưa từng xuất hiện trong nhiều năm trở lại đây: lũ lụt kéo dài khiến hàng trăm héc-ta mía bị ngập úng, làm đổ gãy, mất trắng, đe dọa trực tiếp tới nguồn mía nguyên liệu cho mùa sản xuất Tết Nguyên đán 2026, thời điểm quan trọng và bận rộn nhất của cả làng nghề. Những người thợ vốn quen với lửa bếp mật nay phải đối mặt với áp lực nguyên liệu khan hiếm, giá thành tăng cao, trong khi đơn đặt hàng cho dịp Tết đã tới tấp gửi về. Theo như thống kê nhanh sau trận mưa lũ lớn vừa qua, hơn 400 ha mía tại Nghĩa Hưng bị ngập sâu, nhiều diện tích bị úng dài ngày dẫn đến cây mía thối gốc, đổ rạp. Không ít hộ dân mất trắng cả vụ mía mà họ dày công chăm sóc suốt 10 - 12 tháng. Những diện tích thu hoạch được cũng bị giảm chất lượng nghiêm trọng: thân mía bị ngấm nước, mất độ đường, hàm lượng dinh dưỡng thấp. Mía ép không ra nhiều mật như trước, khiến quá trình sản xuất mật gặp khó khăn hơn, tốn củi, tốn công hơn so với những năm bình thường. Một số lò mật cho biết, năm nay lượng mía phải dùng để tạo ra một mẻ mật tăng lên khoảng 20 - 30%, đồng nghĩa với chi phí đội lên đáng kể. Trong khi đó, Tết Nguyên đán lại là mùa cao điểm, nhu cầu mật mía tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba so với ngày thường.

Cây mía Nghĩa Hưng chuẩn bị thu hoạch

Tết Nguyên đán luôn là “mùa vàng” của nghề mật mía. Thông thường, các xưởng phải tăng gấp đôi sản lượng từ cuối tháng 10 đến tháng Chạp. Nhưng năm nay, dù nhu cầu tăng mạnh, khả năng đáp ứng cung lại đang bị thu hẹp. Nhiều cơ sở lo ngại giá mật có thể tăng, không phải do muốn tăng lợi nhuận, mà vì chi phí đầu vào tăng cao, trong khi người làm nghề vẫn cố giữ mức giá hợp lý cho khách hàng lâu năm. Dù đối diện nhiều khó khăn, người dân Nghĩa Hưng vẫn miệt mài giữ lửa trong từng nồi mật. Họ hiểu rằng nghề này không chỉ mang lại thu nhập, mà còn giữ gìn hồn cốt quê hương.

Khó khăn sau lũ vẫn còn đó, nhưng cùng lúc, làng nghề mật mía Nghĩa Hưng vẫn sáng lửa mỗi ngày, như minh chứng cho ý chí bền bỉ của người dân nơi đây. Họ vẫn hy vọng rằng dù thiên tai gây thiệt hại lớn, nhưng bằng sự tận tâm, bằng cái tình với nghề, nguồn hàng Tết vẫn sẽ đủ để phục vụ thị trường. Trong từng giọt mật sánh của năm nay không chỉ có vị ngọt của mía, của tình yêu nghề mà còn có khát vọng giữ trọn vị ngọt của làng Găng./.

Hà Thị Hoàng Yến

Phòng Hỗ trợ và Tư vấn